.
Bir Helenik saray

Klazomenealı Aanaxagoras yetmişinci Olimpiyatta (500-497) doğdu ve seksen sekizinci Olimpiyatın birinci yılında (428) öldü. Bir Lydia kenti olan Klazomenea Kolofon ve Efesus'a yakındı. Anaxagoras Demokritos'tan önce gelir ve yaşça Empedokles'den de büyüktür. Ayrıca Parmenides ile de çağdaştı ve yaşı Zenon'unkine yakındı. Sokrates'ten kısa bir süre önce yaşadı ve onunla tanışıktı.

Apollodoros'un anlattığına göre felsefe uğruna politik gücünü ve iyeliklerini gözardı etti. Valerius Maximus'a göre (VIII. 7, extr. 6) sayısız yolculuklar yaptı ve 81'inci Olimpiyatta (456) Atina'ya geldi. Hızla Yunan kültürünün özeği olmakta olan kentte Kallias'ın arkhonluğu sırasında ders vermeye başladı. Perikles'in dostluğunu ve hayranlığını kazandı ve orada 30 yıl kaldı. Euripides onun etkisiyle bilgi ve insanlık için güçlü bir duygu geliştirdi. 434-432'de Perikles'in düşmanları tarafından İyonya'ya sürgüne gönderildi ve orada Lampsakos'ta öldü. Diogenes Laeirtus'a göre tek bir kitap yazdı ve biçemi hoş ve soyluydu.

Felsefeyi ve bilimsel araştırma ruhunu İyonya'dan Atina'ya getiren Anaxagoras oldu. Gök cisimleri üzerine gözlemleri onu evren düzeni için yeni kuramlar oluşturmaya götürdü, güneş tutulmalarına, meteorlara, gökkuşaklarına ve güneşe bilimsel bir açıklama vermeye çalıştı. Güneşi Pelopenez'den daha büyük yanıcı bir metal kütle olarak betimler. Gök cisimlerinin dünyadan kopmuş ve hızlı çevrim tarafından tutuşturulmuş taş kütleleri olarak betimledi. Bu kuramlar nedeniyleçok geçmeden popüler inanç ile çatışmaya düştü, yerleşik dinsel inaklara karşı çıkmakla suçlandı, ve dostu Perikles'in politik karşıtları tarafından tutuklandı. Perikles tarafından kurtarılmasına karşın Atina'dan ayrılmak zorunda kaldı.

Babil Asma Bahçeleri

Anaxagoras'ın Atina'ya gelişine dek felsefenin yeri İyonya ve İtalya idi. Pers istilası İyonya'da felsefeyi de bir sona getirdi. Anaxagoras Pers Savaşları ile Perikles çağı arasındaki dönemde şimdi büyüklüğünün doruğuna ulaşan Atina'da yaşadı. Atina Pers savaşlarından sonra Yunan adalarının büyük bölümünü ve Trakya'daki bir dizi kıyı kentini egemenliği altına almıştı. Hem Yunan politik gücünün önderi, hem de bilim ve sanatların özeği olmuştu. En büyük sanaçılar Atina'da toplanırken felsefecilerin en dikkate değer olanları ve sofistler de oradaydı. Aeskhilus, Sofokles, Aristofanes, Thukidides, Protagoras, Anaxagoras ve Küçük Asya'dan daha başkaları Atina'yı insanlığın bütünü için tarihin tanık olduğu birincil kültür özeği yaptılar. Tümünün yanında, Atina'nın politik yaşamını, Devletini Perikles yönetiyordu ve kenti onun Altın Çağı denebilecek bir görkem yaşamına yükseltmişti. Mitoloji ve Kölelik öğeleri üzerine kurulu bir kültürün bundan sonraki aşaması kendini ortadan kaldırmaktı. Atina törel yaşamı önce sofistler tarafından, sonra Sokrates tarafından sorgulandı. Geleneğin sorgulanması geleneğin ölümü oldu. Atina bir daha iyileşmemek üzere bozulmaya başlayacaktı.

Atina ve Sparta
Yunanistan'ın politik önderliği için olmasa da bu kültürün ön sırasında olma açısından yarışan Atina ve Sparta arasındaki karşıtlık bu dönemi damgalayan bir başka etmendir. Spartalılada sanatların ve felsefenin gelişmesi gibi birşey ile karşılaşmayız. Atina ise herşeyden önce insan tininin Güzel Sanatlardaki ve Felsefedeki benzersiz başarılarının özeği olarak görünür. Sparta'da kişisel özgünlük Devletin büyük amacına altgüdümlüydü. birey onurunu ve değerini yalnızca Devlet için çalışıyor ve yaşıyor olmanın bilincinde duyumsuyordu. Koparılamaz bir bağ ile bağlı böyle bir bütünün içinde Birey bütünüyle yitmişti, istenci yalnızca Devletin istenciydi, ve Sparta'nın politik ve askeri gücü Yunan dünyasında karşı durulamayacak bir etmen olarak görülüyordu.

Her Devlette olması gereken bu bağ gene de bireylerin bilinçli ve özgür bir birliği olmadığı için, sonunda özgür bireyselliğin bilinçli birliği olarak daha güçlü olan Atina Devleti karşısında kaçınılmaz olarak yenik düştü. Atina Demokrasisi bir İmparatorluk istencine zemin oldu, kent-devleti kentin sınırlarını aşan bir Güç biçimini kazandı. Atina'nın gücünün temeli bireylerinin Erdeminin gerçekliği üzerin dayanıyordu , çünkü törel karakterleri ve yetenekleri bireysel özgürlük içinde sınırsızca şekilleniyordu. Buna karşı, Spartalılar bireyin birey olması için gereken özgürlüğü tanımıyor ve bilmiyorlardı ve Erdemleri onlara dayatılan dışsal bir Törelliğe boyun eğmekten oluşuyordu. Atina'da varolan özgürlük ilkesi bireylerin para, tecim ve işleyimi yasal denetim altında tutmayı öğrenmelerine olanak vermişken, böyle etkinlikleri ve tecimi yasaklayan Sparta'nın Erdemi erdemsizliğin olanaksızlığı üzerine kurulmuştu. Ve bir kez önlerine erdemsizlik olanağı çıkar çıkmaz, gerçek erdeme yabancı oldukları için erdemsizliğe, eşitsizliğe, aristokrasiye ve sonunda tiranlığa, en bayağı suçlara yenik düştüler. Atina tini kentin politik gücünü yitirmesinden sonra bile güzelliğini, değerini ve saygınlığını yitirmedi, yüzyıllar boyunca yüksek bir kültür özeği olarak kollandı, savunuldu ve bir uygarlık kaynağı olarak kullanıldı.

Anaxagoras’ın Suçlanması ve Ölüme Mahkum Edilmesi
Daha sonra Sokrates'in ve başka birçok felsefecinin karşılaştığı şey Anaxagoras'ın da başına geldi ve halkın tanrılar olarak kabul ettiği şeyleri küçümsemekle suçlandı. Diogenes Laertius (II. 12) Anaxagoras'ın güneşin ve yıldızların yanan taşlar olduğuna inandığını söyler, ve Plutark (Perikles, 6) peygamberlerin bir tansık olarak gördükleri şeyi doğal nedenlerle açıkladığı için suçlandığını anlatır. Ön-Sokratik felsefe şimdi kendini toplumsal olarak da duyumsatmaya başlamış ve Anaxagoras Atina törelliğinin Sokrates'i ortadan kaldırmasında tanıtlanacak olan ahlaksal zayıflığının ilk tepkilerini görmüştür. Atina inancında kutsallığın birincil yerini dolduran dışsal Şeyler şimdi gerçekten de dirimsiz dışsal Şeyler olarak değersizlikleri içinde görülmeye başlamıştır. Us mitolojik İnanç ile çatışma içindedir ve mitsel bakış açısı bundan böyle yalnızca gerçek olanı, var olanı gerçek olarak, var olarak kabul etmek ve bilmek isteyen bilincin istemlerini doyurmayacaktır. Ve bu bakış açısı yalnızca felsefeciye sınırlı kalmayacak, Atina halkının kendisine yayılacaktır.

Ateizm suçlaması Anaxagoras'ın durumunda bütünüyle anlaşılabilir birşeydir, ve Perikles'in düşmanları onu yaralamak için vuruşlarını açıkça değil, dostu Anaxagoras üzerinden yaptılar. Perikles Anaxagoras'ı ölüm cezasından kurtardı ve kimilerine göre sürgüne gönderilmesini sağladı, başkalarına göre ise Perikles'in yardımıla Atina'dan kaçırıldı ve yokluğunda ölüme mahkum edildi.

Düşüncenin bu iki yüz yıllık açınımı birbirinden yalıtılmış analitik ya da paradigmatik bir oluşum değil, ama tek bir insan usunun zamandaki bir ve aynı etkinliğinin birikimidir. Felsefeciler bu mantıksal bütünlüğün, bu evrensel Usun bilincinde değildirler. Anaxagoras bile Nousu arke olarak ileri sürmekle evrensel Usu konutladığının bilincinde değildir. Çıkarsama Zamanda yer alır ve çaba ile yer alır. Anaxagoras şimdi bilginin nesnesini bilgi yetisinin kendisi olarak alma adımını atmış ve böylelikle bilgi ve nesnesi arasındaki karşıtlığı ilkin ilkede yenmiştir. Arkenin gerçek varlık olması ölçüsünde, bundan böyle Düşünce ve Varlığın birliği kurulmuştur.

Anaxagoras bir İyonyalı olduğu için İyonya okulunun üyesi olarak da görülür. Klazomenaeli Hermotimus onun öğretmeniydi ve Diogenes Laertius bu görüşü desteklemek için yanlış olarak Hermotimus'un Anaximenes'in öğretmeni olduğunu ileri sürer. (Ama Anaximenes Anaxagoras'tan altmış yıl önce doğmuştur.) Anaxagoras İyonya felsefe okulunu noktalar.

Aristoteles (Met. I. 3) ve ondan sonra başkaları, örneğin Sextus Empiricus (adv. Math. IX. 7) Hermotimus'un bu düşünceyi ortaya sürmüş olduğundan söz ederler. Bu doğru olabilir, ama Hermotimus'un felsefesi konusunda çok az şey bilinmektedir ve sonraki yazarların göndermelerinin azlığı ve gizemsel içerikleri felsefesinin fazla ileri gidemediğini gösterir.

	.

Anaxagoras ile Felsefe yeni bir adım atar, çünkü fiziksel öğelerin yerine şimdi Anlak arke olarak kabul edilir. Aristoteles Anaxagoras üzerine Metafizik'te (I. 3) şunları söyler:

‘‘Ama Usun (nous) dirimli olanda olduğu gibi doğada da dünyanın ve tüm düzenin kökeni olduğunu söyleyen ondan önce gelen ve rasgele konuşanlarla karşılaştırıldığında ayık bir insan gibidir.’’

Şimdiye dek felsefeciler ‘‘bilimsel olmayan bir yolda döğüşen eskrimcilere benzetilebilir. Tıpkı bunların döğüşlerinde ustaca olmasa da beceri ile sık sık iyi hamleler yapmaları gibi, bu felsefeciler de söylediklerinin herhangi bir bilgisi olmaksızın konuşuyor görünürler.’’

Anaxagoras düşünceyi ilk kez kendi üzerine döndürmüş olsa da, bu ilkeyi açındırmak daha sonraki düşünürlerin işi olacaktı.

Aristoteles (Met. I. 3) ve ondan sonra başkaları, örneğin Sextus Empiricus (adv. Math. IX. 7) Hermotimus'un bu düşünceyi ortaya sürmüş olduğunndan söz ederler. Bu doğru olabilir, ama Hermotimus'un felsefesi konusunda çok az şey bilinmektedir ve sonraki yazarların göndermelerinin azlığı ve gizemsel içerikleri felsefesinin fazla ileri gidemediğini gösterir.

Anaxagoras'ın Felsefesi
Anaxagoras Nousu dünyanın saltık özü olarak kabul etti. Nous evrenseldir; ayrıca Doğada nesnel olarak varolur. Varlığı Eleatikler saltık soyutluk olarak, Bir olarak düşünüyorlardı ve doğal bilincin Nousa Varlığı yüklemedeki birincil güçlüğü Varlığı Bir olarak değil ama duyusal, fiziksel, cisimsel, özdeksel olarak düşünmesinde yatar. Varlık Özdek ile bir ya da duyusalın tözü değildir. Varlık saltık olumsuzlamadır ki, böye olarak ancak düşünülebilir, salt bir düşünce soyutlaması olarak anlatılabilir. Evrenin biçimsel ya da düşünsel yanı yalnızca kendi başına varolduğu düşünülemeyecek bir soyutlamadır, ve bütün varoluş biçimini bu soyutlama dediğimiz biçimselliklerde ya da belirlenimlerde anlatır. Ama böyle belirlenmiş olarak bu Varlık bundan böyle soyut Varlık ya da arı düşünce diyebileceğimiz şey değildir. Somuttur, çünkü kendisi ve biçimi olduğu karşıtıdır. Bu birlik kurguldur.

Aristoteles'e göre (De Anima, I. 2)

‘‘Anaxagoras ruhun devim ilkesi olduğunu ileri sürer. Ama her zaman Ruh ve Nous konusunda düşündüklerini tam olarak anlatmaz; Ruhu ve Nousu birbirinden ayırıyor görünür, ve gene de onları sanki aynı varoluş imişler gibi kullanır, ve yalnızca Nousu herşeyin ilkesi yapmayı yeğler. Hiç kuşkusuz sık sık Noustan güzel ve doğru olanın nedeni olarak söz eder, ama bir başka zaman ona Ruh der. Çünkü ister küçük ister büyük olsun, ister yüksek ister aşağı türde olsunlar tüm hayvanlarda bulunur. Tüm varoluşta yalnızca o yalın, lekesiz ve arıdır; acıdan yoksundur ve başka herhangi birşey ile birlik içinde değildir.’’

Ruh beden ile ilişkilendirilir ve bilgi, istenç vb. gibi daha yüksek yetiler için temel, ama yalnızca temel yaşam ilkesi olarak kabul edilir. Ruh bilme yetisinden, istenç vb. yetilerinden ayrıdır. Nous ise Düşüncedir, ve düşüncenin devimi tam olarak ve sağın olarak Mantık ile anlattığımız şeydir. Anaxagoras Nousun bir çözümlemesini yapmaz ve bu iş felsefe tarihinin daha yüksek dizgeleri için, öncelikle Platon ve Aristoteles tarafından yapılacaktır. Anaxagoras yalnızca ilkeyi bildirmekle yetinir.

Anaxagoras

AGORA

GELİŞTİRİLİYOR