Platon
(İÖ 428-348)


Platon bir öğrencisi ile Akademide (19 yy Fransız ressamı Puvis de Chavarnnes tarafından)

Platon Sokrates'in en ünlü dostlarından ve izleyicilerinden biridir. Sokrates'in gerçekliğin bilinçte yattığı biçimindeki büyük ilkesinin tüm değerini ve önemini kavrayan, buna göre tüm Gerçekliğin Düşünce olduğunu gören odur.

Gerçekliğin Düşünce olduğu kavrayışı insanın tüm gerçekliği bilebileceği, hiçbir aşkınsal vb. ıvır zıvırın insan Düşüncesi önünde engel olamayacağı, Düşüncenin sonsuz olduğu, kendinde-şey gibi hiçbir yapıntının kurgulanamayacağı anlamına gelir. Bu insana varoluşunun düşünce boyutunda verilen saltık değerdir.

Platon Sokratik ilkeyi — gerçekliğin insan bilincinde yattığı ilkesini — düşüncesine temel almasında, tinin bu düşünsel büyümesini izleyişinde büyüktür. Hegel Platon ve Aristoteles'in insanlığın öğretmenleri olarak görülmeye başka herkesten çok değer olduklarını söylüyordu.

Düşünce dünya ile karşıtlık içinde duran ve ondan aşılmaz bir uçurumla ayrılmış tek-yanlı öznellik değildir. Düşüncenin bu özselliği kavrandığında, Platon'un felsefesinde düşünce tüm olgusallığı erişilmez bir yanda kendi başına bırakıp salt kendini düşünen öznel idealizmin düşüncesi değildir. Onda ilke İdeadır ki, düşünmeyi olduğu gibi olgusallığı da birlikleri içinde kapsar. İdea salt soyut Biçim değildir. Biçim olduğu denli de Olgusallığın kendisidir. İdea Olgusallıktan yoksun olduğu düzeye dek, kendi belirlenimini, kendini yitirir. Olgusallık da benzer olarak İdeasız tasarlandığında belirlenimini yitirir, kendisi olmaya son verir.

Platon'un bilinci Sokrates'ten aldığı ilkenin özgürlük, yüreklilik ve güzellik içinde açınımıdır. Us onda kendini tekil bir kıpısına, belli bir 'arke'ye bağımlı olarak açındırmaz. İlke İdeadır, Usun bütünüdür. Düşünce bu kendi gerçek, özgür öğesinde salt kendi eytişiminin gücüyle tam açınımına ulaşmaya çabalar. Bu bilinç aynı zamanda hiç kuşkusuz kendi tarihsel, ekinsel koşulları içinde belirlenen bir us biçimidir. Platon’un felsefesi göreli, öznel, sonlu bir bakış açısı değildir. Daha sonra Aristoteles'in energeia olarak ortaya serdiği onda dinamis olarak bulunan tözdür. Platon’un felsefesinin ussal tözü bugünün dünyasında da ussal olan her bilinç biçiminin, bir daha yitirilmemek üzere kazanılmış her gerçekliğin, her güzelliğin, her değerin tözüdür.