‘‘Güzellik yoluyla, duyumsayan insan biçim ve düşünceye götürülür;
güzellik yoluyla, düşünen insan geriye özdeğe götürülür ve yeniden duyu dünyasına kazanılır. ... Güzellik iki karşıt durumu, duygu ve düşünce durumlarını bağlar.’’
İnsanın Estetik Eğitimi Üzerine Mektuplar
(1795, Mektup XVIII)
Friedrich Schiller (1759-1805)

‘‘Ahlakın yasaları sanatın da yasalarıdır.’’
Robert Schumann (1810-1856).

Modernlik kendinde yanlış ya da kınanacak birşey değildir. Modernlik ancak modernizm olduğu zaman, ancak modern olmanın, yeni olmanın , çağdaş olmanın kendisi saltıklaştırıldığı ve bir ilke yapıldığı zaman usdışına geçer. Bu olduğunda, her zaman yeni olan, hiç eksimeyen, hiç değişmeyen ilksiz-sonsuz değerler, ilksiz-sonsuz insan hakları, ilksiz-sonsuz güzellik, törellik ve doğallık ilkeleri hep değişenin, hep yitenin, hep geçici olanın karşısında yadsınırlar. Hiçbir zaman gerçekten varolmayan her zaman gerçekten varolanı, yitici oluş kalıcı varlığı yener.

‘Modern’ anlatımının bütünüyle suçsuz, bütünüyle yalın bir içeriği vardır, yalnızca ‘yeni’ olanı belirtir. Modern olan kendini geleneksel olanla karşıtlık içinde belirler. Onunla görelidir. Ama bu görelilik ona dışsal değildir. Tersine, ona özünlüdür. Yeni salt başkasının karşısında değil ama kendi asıl doğasında eskidir. Salt yeni olan sonlu nesne kendinde daha şimdiden eskidir, tüm belirlenimi eskimekten daha iyisi değildir, ve bunu eskiyerek tanıtlar. Yenilik tıpkı eskilik denli değelidir. Tinin gerçek değeri için yalnızca uygunsuz, yetersiz, yoksul belirlenimdir.

Soyut modernist anlak, karşıtların eytişimini kavramayan analitik bakış açısı bu kendi doğası gereği soyut akışkanlık, tözsüz değişim kategorisine sarılır. Bu en genel, en ilkel, en soyut oluş kategorisinde en yüksek ilkenin karşısında olduğu sanısına kapılır. Göreciliğinde saltıkçı, kuşkuculuğunda inakçıdır. Yine aynı nedenle, soyut, içeriksiz, eğitimsiz, öz-belirlenimsiz modernizm bir tözsellikten, bir kalıcılıktan da yoksundur. Dayanıksızdır çünkü tüm temellerin yıkılışıyla doğar ve geçicilik üzerine koşulludur. Bu içeriksiz olumsuzlama modernist ruh durumunda ‘özgürlük’ olarak algılanır, ve bu plastik özgürlük ne olursa olsun dışsal her belirlenimi, sonlu her belirlenimi içerik olarak alabilir: Kaçındığı biricik içerik gerçek, sonsuz değerlerdir. Ama onlar her zaman yenidirler.

Yenilik ilke olduğu zaman, Güzellik ve Gerçeklik bütünüyle doğal olarak birincil sorunlar olmaya son verirler. Yeni olan hiç kuşkusuz salt yeni olduğu için, salt modern olduğu için çirkin olmak zorunda değildir. Ama güzelliğin kendinde zamansız anlatımı olan Klasik sanat Modernizm için yalnızca işi bitmiş görülen dinginliği anlattığından, modernizmin Klasik ile özdeş olan Güzelliğe düşmanlığı sürekli, zorunlu, ve köktencidir. Saltık Gerçeklik, Saltık Türe, Saltık Değer gibi kavramlar için de aynı mantık işler ve değişimin kendisini püskürten bu Bengi Gerçeklikler, bu Saltık Gerçeklikler modernizm için özellikle yadsınması gereken şeyler olarak görünürler. Modern kuşkuculuğun Saltık İdeanın bilimi olan felsefeyi niçin ortadan kaldırması gerektiğini anlayabiliriz. Modern göreciliğin niçin saltık Gerçekliği reddederek evreni usdışı bir kaos olarak yorumlaması gerektiğini, bilim felsefeciliği denilen pozitivist sığlığın niçin bilimde sürekliliği yadsıyıp yalıtılmış paradigmanın mantığını yeğlemek zorunda olduğunu aynı zeminde anlayabiliriz.

Nihilizm değişmezliğin kendisini yadsıyan modernizmin değerler alanında kaçınılmaz vargısıdır. İnsan Hakları ya da Doğal Hak kavramı tüm göreliliğin, tüm tarihselliğin, tüm ekinselliğin üzerinde ve ötesinde olan a priori değeri anlatır, ve Güç, Şiddet, Türesizlik ile karşıtlık içinde durur. Modernizm buna da katlanamaz. Bentham’dan Wittgenstein’a tüm irrasyonalistlerin insan hakları kavramına karşı çıkmaları bir özenç sorunu değildir. Liberal Locke’un Köleciliği yasallaştırması bir tutarsızlık değildir. Nietzsche’nin baş irrasyonalist olarak tüm değerlerin denize atılması isteminde bulunması ve Güç İstencini yüceltmesi bir tutarsızlık değildir.

Modernizmin yenilikçiliği kavramın kendini açındırması ile gerçek oluş sürecinden doğan gerçek yenilik değil ama bir içeriğin yokluğundan ötürü ancak dışardan beslenebilen yalancı bir yeniliktir. Bu dışsallık nedeniyledir ki modernizm tutarsız bir içerikler türlülüğü görünüşünü kazanır, ve Picasso haklı olarak modernist türlülüğün bir gelişme, bir ilerleme imlemediğinde diretir. Modernizmin dışsal türlülüğü yenilik içermez: Ürettiği gerçekte her zaman ona daha şimdiden hazır olarak verilendir, daha şimdiden eskimiş olandır, ve bu histerik tutku bu yüzden yenilik arayışına her gün yeniden başlar. Modernizmin göreciliği insan usunun kendisinin ilksiz-sonsuz sofizmi olarak sözcüğün tam anlamıyla eskimiş ve değersizleşmiş olanın kendisidir. Modernist soyutlamacılığın kendisi kavramdaki tüm gelişimin ve açınımın geri alınması olduğu düzeye dek, modernizm gerçekte yalnızca gericidir. Modernist sanat ilkelliğe dönüş eğiliminde ilericiliğinin düzmece olduğunu dolaysızca gösterirken, ya da bilinç-altının dışavurumculuğunda yenilik için çabalarken, gerçekte insan-altı bir duruma duyulan özleme anlatım verir. Modernizm, bu sayfalarda hiçbir zaman sözünü etmeyeceğimiz sayısız sapık ‘sanatçı,’ ‘felsefeci,’ ‘fizikçi,’ ‘ruhbilimci,’ ‘yaşabilimci’ vb. tarafından sahnelendiği gibi, insanı insanlık-dışı yapar.

Hiçbir Saltık Güzellik tanımayan, hiçbir estetik a priori tanımayan Picasso’nun modernist duyarsızlığa kendi alanında başka herkesten daha başarılı anlatım vermesi kendi kişisel-ekinsel belirlenimi gereği uygarlık değerlerinden başka herkesten daha az pay almış olmasına bağlıdır. Bu temelsizlik bu kişiliğin nasıl en sıradan, en anlamsız, en önemsiz olanı yeni olarak görebilmiş olmasını açıklar. Picasso’nun estetik düşüklüğü moral ve kuramsal düşüklüğü ile tutarlıdır.

Güzel Sanatlar insanı tanrısala yaklaştırır, ona varoluşunun estetik olarak nasıl olabileceğini anlatırlar. Dünyayı tılsımlı kılarlar. Güzelliği yadsıyan Kübizm insanın gerçek dünyasına, insan varoluşuna ait değildir. Bir başka varoluşa, nihilist tinin anlamsız, değersiz hiçliğine aittir.

‘‘Zamanımı anladım ve çağdaşlarımın ahmaklığını, kibirlerini, hırslarını sömürdüm. Bu, benim bu itirafım acı bir itiraf, görünebilece- ğinden daha acı verici. Ama en azından ve en sonunda dürüst olma gibi bir değeri vardır.’’ Picasso yirminci yüzyılın en çok para kazanan sanatçısıydı.

Modern Sanat soyutluğunda öğretilebilir olmasının güvencesini bulur. Yetenek gerektirmez. Tam tersine, gereken şey özellikle yeteneksizliktir. Öğretende ve öğrenende ustalık da gerektirmez. Modern kurumsallaşma ortamında Felsefe de soyutlanarak kitle düzleminde öğretilebilirlik kazanır, ve modern toplum bu iki uygarlık değerini, felsefe ve sanatı, yalnızca etkisizleştirmekle kalmaz, ama onları usdışı bütüne uyarlamayı başarır. Kurumsallaşan sanat ve kurumsallaşan felsefe yalnızca özgürlüklerin iyitirmekle kalmaz, ama kendi kavramlarına karşı savaşmanın en etkili araçları olurlar. Modern Üniversite Gerçeklik ile kaygılanmaz. Güzellik ile de kaygılanmaz. Pragmatik tininde pragmatik istemlee yanıt ve doyum vermeye ayarlanmıştır. Fabrikanın mal üretmesi gibi, modern Üniversite de anlamayan fizikçi, türesiz tüzeci, duyarlıksız sanatçı, kavramsız felsefeci üretir. Modernist soyutlama yalnızca kavramları kendilerine karşı çevirmekle de yetinmez. Aynı Soyutlamacılık bilgide özelleşmeyi de dayatır. Matematikten habersiz tarihçi, fizikten habersiz toplumbilimci, felsefeden habersiz gökbilimci modern Yararlık İlkesinin bir kâr düzenine adadığı paradigmalar olurlar.

Modern varoluşta niçin herşey analitik olmak zorundadır? Niçin parçalar yerlerinde olmamalı, niçin bütüne yaşam veren bağ koparılmalı, niçin doğal nesne biçimini, bütünlüğünü, birliğini yitirmelidir? Niçin herşey sökülmeli, yapısızlaştırılmalı, parçalanmalıdır? Yenilik tutkusu bu ayrıştırmacılığın duygusal ve mantıksal zemini olarak görünür: Kaos, uyumsuzluk, belirlenimsizlik, süreksizlik, görecilik, inançsızlık, geçicilik, tözsüzlük, içeriksizlik, çağrışımcılık, atomizm, uylaşımsızlık vb. modernist tinin yenilik dediği şeyi üretmesini sağlayan olumsuz terimleridir. Bireysellik (ya da türlülük, çoğulculuk) her durumda kötü bir tinselliğin dışsal, ezici, yabancı, yalancı birliğine yeğlenmelidir. Batının birlik ilkesi yoktur. İnsan doğasının onuruna, Batıda somut değil ama soyut yeğlenmelidir.

Modern dönemde soyutlamanın kuramsal düşüncede olduğu gibi estetik beğeni alanında da başatlık kazanması modern tinin bir kaprisi değildir. Analitik ‘felsefe’ denilen Anglo-Saxon sabuklama Kübizmin sanatta yaptığı aynı soyutlamayı felsefenin kendi alanında yapar, somut olan kavramı değil ama soyut duyu-verisini, evrensel düşünceyi değil ama tekil duyusal öğeyi saltıklaştırır. Bütünü söker, dağıtır, parçalar, ve bu postmodern yöntemle dirimli olan bütünü dirimsiz bileşenlerine ayrıştırır, onu anlamsızlaştırır, saçmalaştırır, çirkinleştirir. Bütünün estetik ve ussal uyumu yerine, duyusalın ve düşünselin birliği yerine, dışsal ve kübist bitiştirmeyi, tutturmayı, yapıştırmayı geçirir, ve bunun için yöntemini her durumda kaotik çağrışım süreçlerinde ve onu denetleyen yabanıl bilinçaltı etmenlerinde bulur.

Böyle ilkelliğin gizini anlamak güç değildir. Modern Akademik ‘sanat’ ve ‘felsefe’ kurumlarında Sanat ve Felsefe de tüm değerlerinden, tüm idealist güdülerinden soyutlanırlar ve tecimsel amaçların sıkıdisiplini altında öğretilmeye uygun analitik, bağsız, tutarsız biçimlere indirgenirler. Gevşerler, hafiflerler. Varoluşunu duyarlığın, duyuncun ve ussal düşüncenin barbarlaşmasına koşullu kılan bir toplumda, eğitimi baştan sona pazar kurallarına uyarlayan bir akademide, Sanat ve Felsefe de çirkinin ve yalanın aklanışına hizmet etmeye ayarlanırlar. Güzellik ve Gerçeklik onları reddeden kurumsallık tarafından ancak karşıtlarına çevrilerek öğretilebilirliğin alanına getirilebilirler. Bu modern soytarılık oyununda, kitle toplumu kitle felsefecilerinin, kitle sanatçılarının kitlesel üretimine de gereksinir. Bunlar bir yandan ekin işleyiminin gündelik gereksinimlerine yanıt verirken, aynı zamanda Güzelin baskılanışında sürekliliği sağlarlar. Bir yandan yalancı çözümlemelerle usu uyuşturmayı sürdürürken, aynı zamanda toplumsal aptallaşmanın sürekliliğini güvenceye alırlar. Modern toplum tek-boyutlu ussallığında bir tutarsızlık başyapıtıdır, tüm parçaları uyumsuzluk içinde işleyen bir düzensizliktir.

Modern ‘sanat’ın güzeli konu almaması bir başka olanaklı sorunu da çözer çünkü güzellik duygusallığa yol açar. Duygu ise tam olarak modern toplumun yararcı törelliğinin işlemesini önleyecek etmendir. Benzer olarak, modern ‘felsefe’ gerçekliği konu alamaz çünkü gerçeklik ussallığa götürür. Us ise tam olarak modern toplumun gerçekliksiz varoluşu için birincil gözdağıdır. Modernizm duyguyu reddettiği yerde usu, ve usu reddettiği yerde duyguyu reddetmek zorundadır. Us ve Duygu ve Duyarlık bir ve aynı İdeanın anlatımlarıdır. Felsefeyi, Sanatı ve Sevgiyi püskürten bu uygarlık düşmanı, bu barbarlık dostu tutumlar, bu analitik, atomik, soyutlamacı eğilimler bir ve aynı usdışı bütünün sakınımı için zorunludurlar.

Picasso süreklidir — yenilikte. Onun sürekliliği modern varoluş tarafından serseme çevrilen ve usunda ve ruhunda dayanıklı hiçbirşey, değerli hiçbirşey saklamayı başaramayan bireyin sürekliliğidir. Tözsel olmayanın, hiçbir öğesi sağlam olmayanın, her zaman yeni olanı arayanın sürekliliğidir. Onunki öyle bir akışkanlıktır ki akanın kendisi bir hiçliktir. Girdiği ırmak Herakleitos’un ırmağı değildir çünkü yalnızca tözü olan Logos’tan değil ama başka her tözden de yoksundur. Bunun dışında, Picasso süreksizdir, kopuktur — uygarlıktan, sanatın sürekliliğinden, güzelliğin sürekliliğinden. Picasso da yapıtları gibi bir Paradigmadır: Tıpkı modern fiziği bilimsel süreklilikten koparan Einstein gibi, tıpkı niceliğin sürekliliğini uzaydan ve matematikten silip atan Hilbert gibi: Tıpkı insanlığın törel sürekliliğini kesintiye uğratan Anglo-Saxon yararcısı ve Amerikan pragmatisti gibi. Modern fizik, modern estetik, modern törellik YENİdirler. Bir birikim ve gelişim sürecine ait değil ama onun ötesinde ve üzerindedirler. Yeni bir bilim kavramına, yeni bir sanat ve yeni bir törellik kavramına anlatım verirler. Onlarda Kavramın kendisi yeni bir ‘kavram’ olur — eytişimsiz, karşıtlıksız, ve süreksiz.

Modern toplum Aydınlanmış toplumdur, orada herkes kendi bahçesini eker, kendi bencilliği ile oyalanır. Orada pazar kurallarının düzenlediği toplumsal işlere ve ilişkilere inancın ve duyuncun kesinlikle burnunu sokmaması istenir. Ve orada geleneğin boş tinsel değerlerinden kurtarılan modern toplum bireysel varoluşa yararlık değerleri tarafından, tüketim değerleri tarafından belirlenen bir anlam verir.

Duyguda diretmek, sevmek modern toplumsal varoluşa meydan okumak demektir: Seven insan sömüremez, aldatamaz, saldırganlaşamaz. Eğer aptalca severse, hasta olur. Modern roller için gereken duygu Sevgi değil ama Nefrettir. Bu düzeye dek, birey sevgiden ne denli uzaklaşırsa, duygusunu ne denli bastırırsa, modern toplumun oyununu o denli pürüzsüzce, o denli etkili olarak oynar, ve hırs, kazanç, saldırganlık, yokedicilik dürtülerinin özgürlüğü bireysel başarının vazgeçilmez koşulu olur. Böyle toplum inanç topluluğundan bambaşka birşeydir. Sözcüğün en gerçek anlamında özdekçidir.

Bu insanlık-dışı varoluşta saf duyunç kaçınılmaz olarak anlamsızlıktan, değersizlikten, saçmalıktan yakınır. Modernizmden nefret bir varoluşçu başkaldırıya yoğunlaşır. Ama bu yakınma yakındığı toplumun kendisinin kategorilerine bağlı olarak düşündüğü sürece anlamsızı, saçmayı doğrulamanın ötesine geçerek neyin anlamlı, değerli ve gerçek olduğunu görmeyi başaramaz, modernist düşmanı ile işbirliği yapmayı, idealizm ve romantizme saldırma olanağını seçer.

Yontudan mimariye, şiirden müziğe dek her sanat dalında yer alan evrensel çirkinleşme süreci egemen bir sınıfın ya da hükümetlerin komplosu değildir. Modern sanatın sıradanlığın, sığlığın ortak beğenisini yansıtması, halksal Güzellik duyusuna anlatım vermesi ya da sanatın kendini görgüsüz popüler beğeniye indirgemesi de söz konusu değildir. Pop sanat elbette çirkinin sanatı değildir. Çirkini beğenmek duyarlığın a priorisine, insan doğasının, insan özünün kendisine aykırıdır. Çirkini beğenmek ve Güzellikten tiksinmek özel bir ruhsal bozukluğu, bir duyarlık başkalaşımını gerektirir. Ve bu estetik indirgeniş özel bir entellektüeller sınıfına, ideolojiyi, nihilizmi, fanatizmi, sadizmi de üreten bir nefret ekinine aittir.

Eğer Uygarlık kavramını modern Batı toplumunun sözde uygarlık durumu ile özdeşleştirmeyeceksek, eğer kavramı kendi değerinde tutacaksak, modern estetik çürümenin Uygarlaşmanın bir sonucu olmadığı, tam tersine Uygarlık Düşmanlığının bileşenlerinden biri olduğu vargısına ulaşırız. Öteki bileşenler arasında bilgiden korkan kuşkuculuk, bilimden nefret eden pozitivizm, değerleri değersizleştiren nihilizm, tinselliği bütününde yoksayan materyalizm vardır. Batı Uygarlığı anlatımını her zaman bir Batı ‘Uygarlığı’ anlatımı olarak anlamalıyız.

Hiç kuşkusuz Galileo ve Kepler, Descartes, Hegel, Spinoza, Mozart, Beethoven, Goethe, Schiller, Waterhouse, Bouguereau, Alma-Tadema, Maxwell ‘Batılı’ felsefeciler, ‘Batılı’ sanatçılar, ‘Batılı’ bilimcilerdir. Ama tümü de ödünsüz ussalcılıklarından ve idealizmlerinden ötürü Batı uygarlığının düşmanları olarak görülürler, tümü de bu uygarlığın asıl sözcüleri tarafından horlanırlar, karalanırlar. ‘Uygarlığa’ değil ama Uygarlığa, Batıya değil ama İnsanlığa aittirler. Buna karşı, evrensel usdışına anlatım verdikleri düzeye dek Picassolar ve Matisseler, Sartre ve Einstein, Locke ve Hume, Nietzsche ve Russell ve benzerleri aynı usdışı yolunun yolcularıdırlar, pozitivizmleri, nihilizmleri ve kübizmleri ile sözcüğün en gerçek anlamında modern Batı uygarlığının ‘felsefi,’ ‘sanatsal,’ ‘bilimsel’ temsilcileridirler.

Picasso’nun hayranlık verici ölçüde derin kavrayışlarından biri de sanatta Evrim ya da Gelişim düşüncesini reddetmesiydi. Bu Picasso’nun küçüklüğü değil, tam tersine büyüklüğüdür. Kandinsky gibi kendini bilmezlerin savundukları böyle saçmalıklar yerine, Picasso postmodern Türlülük tasarımına benzer birşeyi yeğledi. Her sanat yapıtı bir paradigmaydı — tam olarak sürekliliği, iç bağıntıyı sevmeyen pozitivistin de bayılacağı gibi. Kübist sanat yapıtı kendi içinde olduğu gibi dışında da tam bir süreksizlik olmalıdır. Çünkü süreklilik gelişimin koşuludur.

Kübist Picasso Sanata saldırısını tutarlı olarak Gerçekliğe bir saldırı ile birlikte götürdü:

:: ‘‘We all know that art is not truth. Art is a lie that makes us realize truth, at least the truth that is given us to understand. The artist must find the way to convince others of the truthfulness of his lies.’’ (The Arts, Picasso Speaks, 1923.)

Bir süre için Picasso’yu unutup sanatçıların resim ve güzellik ile nasıl birşey anladıklarını anımsamalıyız.